Beleidsevaluatie en beleidsproces

Beleidsevaluatie en beleidsproces

Beleidsevaluatie is onderdeel van beleidsprocessen en biedt in de verschillende onderdelen van het beleidsproces kaders en instrumenten.
Ex ante evaluatie levert instrumenten bij de beleidsvoorbereiding zoals beoordeling van beleidsdoelen, beoordeling van (samenhang in) de beleidstheorie en ontwikkeling en toetsing van alternatieve uitvoeringsstrategieën.
Ex durante evaluatie houdt in het volgen van de beleidsuitvoering bijvoorbeeld door monitoring van doelbereik en output en door, indien nodig, procesevaluaties bij een schurend verloop van de uitvoering.
Ex post evaluatie biedt verschillende mogelijkheden om – in de tijd terug kijkend – gevoerd beleid te beoordelen en tot verbetering ervan te komen.

Logica’s

Beleidscyclus en evaluatiecyclus lopen parallel. ‘Parallel’ niet in mechanische maar in functionele zin. Beleidsprocessen verlopen immers meestal niet in een volgorde op basis van processuele logica (dus bijvoorbeeld achtereenvolgens probleemstelling > doelformulering > beleidsuitvoering > resultaten); beleidsontwikkeling verloopt doorgaans op basis van andere logica zoals politieke logica en/of onderhandelingslogica. Anders dan vaak gedacht wordt, hoeft dat vanuit het oogpunt van de evaluatie geen probleem te zijn. Hoe ook de volgorde in het verloop van een beleidsproces is, in ieder beleidsproces vinden dezelfde typen activiteiten plaats zoals het vaststellen van doelen en de uitvoering van maatregelen, en wordt periodiek de balans opgemaakt over wat bereikt is. En voor elk beleidsproces gelden randvoorwaarden zoals de samenhang tussen probleemstelling, doelstelling en resultaatmeting. En hoe ook politieke beslissingen tot stand komen, wanneer eenmaal politieke keuzes zijn gemaakt, moet hierover verantwoording worden afgelegd en kan hieruit geleerd worden. Beleidsevaluatie heeft dan ook een rol te vervullen los van op welk wijze beleidsbeslissingen tot stand zijn gekomen.

Beleidsevaluatie en programma-evaluatie

Alles wat hieronder volgt over beleidsevaluatie geldt ook voor programma-evaluatie; in veel Engelstalige literatuur wordt doorgaans gesproken over program-evaluation en niet over policy-evaluation. Enerzijds is deze woordkeus niet meer dan een semantische kwestie. Anderzijds kan programma-evaluatie specifiek verwijzen naar uitvoeringsprogramma’s in de professionele context van bijvoorbeeld onderwijs (lesprogramma’s), welzijnswerk (evaluatie van sociale interventies) en criminologie (zoals programma’s ter voorkoming van recidive). Maar evaluatiekundig gezien (methoden, redeneerlijnen, benutting) zijn er geen verschillen van betekenis tussen beleidsevaluatie en programma-evaluatie.

Vervolg

We vervolgen deze tekst met een beschouwing over de functies van beleidsevaluatie, uitgesplitst naar ex ante, ex durante en ex post. Daarbij verwijzen we naar bronnen. En we gaan in op een aantal hardnekkige kwesties rond beleidsevaluatie.