Ex post evaluatie

Veruit het grootste deel van de Nederlandse beleidsevaluaties is ex post evaluatie. In de ex post evaluatie gaat het om meten en verklaren. Meten: er wordt nagegaan of beleidsdoelen wel of niet gehaald zijn (meten) en er wordt nagegaan of in de uitvoering alles gedaan is wat gedaan moest worden volgens afspraken en/of opdrachten. Verklaren: nagegaan wordt waarom doelen wel of niet gehaald zijn en waarom de strategie al dan niet conform voornemens is uitgevoerd.

De Nederlandse beleidspraktijk anno nu vraagt om evaluaties die passen binnen het kader van New Public Management (voor uitleg en ontstaan zie ondermeer Christopher Hood (1991), A public management for all seasons? Public Administration 69); dat wil onder andere zeggen dat evaluaties gaan over doelbereik, doeltreffendheid en doelmatigheid. Dit wordt ondermeer duidelijk in de benaderingen van ex post evaluatie door het ministerie van Financiën (RPE 2006). En ook de Algemene Rekenkamer en de lokale rekenkamers werken (impliciet) vanuit deze benadering.

Beleid wordt in de Nederlandse beleidspraktijk geëvalueerd met het oog op twee gebruiksfuncties. Enerzijds dienen evaluaties om te verantwoorden wat er met de ingezette middelen bereikt is: verantwoording ten opzichte van de volksvertegenwoordiging, ten opzichte van samenwerkingspartners en ten opzichte van burgers. Anderzijds geeft evaluatie inzicht in succes- en faalfactoren van beleid waarmee in de toekomst rekening kan worden gehouden, in vervolgbeleid of in ander beleid. Overigens wordt ook wel aan een derde functie gerefereerd, namelijk de kennisfunctie. Iedere evaluatie levert kennis op over effectiviteit van instrumenten, over de organisatie van uitvoeringsprocessen, et cetera; het is kennis die bijdraagt aan algemene beleidskennis.

Over ex post beleidsevaluatie is in de afgelopen decennia internationaal zeer veel gepubliceerd, in een permanente zoektocht naar de beste aanpak van beleidsevaluatie. De stroom van publicaties heeft ondermeer opgeleverd dat er tal van benaderingen van ex post beleidsevaluatie zijn bedacht en ontstaan. Deze link brengt u bij een kaleidoscopisch overzicht van benaderingen van ex post beleidsevaluatie.

Ook in de Nederlandse praktijk van beleidsevaluatie zijn uiteenlopende aanpakken ontstaan. We zullen deze hier en nu niet bespreken. Voor wat betreft de aanpak van ex post evaluties beperken we ons hier en nu tot een verwijzing naar het  basismodel ex post beleidsevaluatie op grond waarvan wij (beleidsevaluatie.info) de achterliggende 15 jaar ex post beleidsevaluaties hebben verricht in opdracht van departementen, provincies en gemeenten. In dit model wordt recht gedaan aan de vragen die opdrachtgevers doorgaans stellen (dat wil zeggen: het model past in de traditie van het NPM), wordt recht gedaan aan de functies van beleidsevaluatie (verantwoorden en leren) en wordt recht gedaan aan inzichten die in de achterliggende decennia in de evaluatiekunde ontstaan zijn, zoals de aanpak vanuit de beleidstheorie en het belang van betrokkenheid van stakeholders in de evaluatie.

Voor informatie over de praktische aanpak van ex post evaluaties: zie Bronnen ex post evaluatie