Ex ante evaluatie

De ex ante evaluatie wordt ingezet in de fase van beleidsvoorbereiding, om een zo goed mogelijk beleidsontwerp te maken. Ex ante evaluatie is een koepelbegrip voor verscheidene varianten en functies. We noemen de belangrijkste varianten.

  • Het kan gaan om de opstelling van beleidsdoelen op basis van een maatschappelijk probleem of een maatschappelijke ambitie. Meer dan eens wordt deze stap – wat is eigenlijk het probleem, en wat is het door de politiek gewenste streefbeeld voor dit probleem – te onnadenkend gezet. De ex ante evaluatie omvat een goede probleemanalyse, waaronder een analyse van oorzaken van het maatschappelijk probleem. En bevat een zodanige formulering van de beleidsdoelstelling dat deze goed aansluit bij de probleemstelling.
  • Het kan gaan om de strategie van de beleidsvoering, dus de ontwikkeling van een zo goed mogelijke organisatie van de beleidsuitvoering en het inzetten van een zo effectief mogelijk instrumentarium (geld, regels, communicatie, voorzieningen). In een ex ante evaluatie worden verschillende strategieën voor organisatie en instrumentatie onderling vergeleken en op relatieve effectiviteit beoordeeld.
  • Het kan gaan over de uitvoerbaarheid van de voornemens, ter beantwoording van de algemene vraag of de uitvoering van het voorgenomen beleid werkelijk tot uitvoering zal komen.
  • Het kan gaan om toetsing van voorgenomen beleid of wetgeving aan bepaalde aspecten zoals een toets op administratieve lasten of emancipatie.
  • Een specifieke vorm van de ex ante evaluatie is die van de (maatschappelijke) kosten baten analyse: mogelijke varianten voor beleid worden beoordeeld en vergeleken op de verhouding tussen (maatschappelijke) kosten en baten; waarbij in de beleidskeuze deze vergelijking zwaar kan meetellen. Dit is de variant van ex ante evaluatie die het ministerie van Financieren naar voren schuift.

De ex ante evaluatie kan op twee manieren in het proces van beleidsvoorbereiding geplaatst worden. In de eerste plaats kan de ex ante evaluatie het raamwerk geven voor het proces van de beleidsvoorbereiding; deze verloopt dan volgens de stappen die in de ex ante evaluatie gezet moeten worden, zoals voorbeeld in de EC Impact assessment guidelines 2009 of in de Handleiding beleidsevaluatie van B. de Peuter e.a. (Bestuurlijke Organisatie Vlaanderen 2007). In de tweede plaats kan een ex ante evaluatie de vorm krijgen van een (onafhankelijke) toets op de ambtelijke beleidsvoorbereiding: het beleidsontwerp wordt onafhankelijk beoordeeld op aannames, redeneringen, et cetera.

Voor informatie over de aanpak van ex ante evaluaties: zie Bronnen.